Finse wilde bessen in één overzicht

Waarom wilde bessen anders zijn dan gekweekte bessen

Een bes die in het wild groeit, moet zichzelf verdedigen. Tegen kou, tegen felle UV‑straling tijdens de lange noordelijke zomerdagen, tegen schimmels in vochtige bosgrond. Die bescherming bouwt de plant op met polyfenolen: anthocyanen, tannines en flavonoïden. Precies de krachtige stoffen waar wij ze om waarderen.

Een gekweekte bes hoeft dat allemaal niet. Die krijgt water, voeding en bescherming van de teler. Het resultaat is een grotere, zachtere, waterrijkere vrucht — maar met aanzienlijk minder van die beschermende verbindingen. Bij de arctische wilde bosbes versus de gekweekte blauwe bes loopt het verschil in anthocyanen zelfs op tot een factor vier.

Daar komt het noordelijke klimaat bovenop. Boven de poolcirkel is het groeiseizoen kort maar intens, met bijna onafgebroken daglicht. Bessen rijpen langzamer, concentreren meer smaak en meer voedingsstoffen in minder volume.

De bessen, één voor één

Wilde bosbes / bilberry — Vaccinium myrtillus

Niet te verwarren met de Amerikaanse blauwe bes. De arctische wilde bosbes is kleiner, donkerder en van binnen diep paars in plaats van groenwit. Dat donker gekleurde vruchtvlees is het zichtbare bewijs van het hoge anthocyaangehalte, tot vier keer hoger dan bij gekweekte blauwe bessen. Rijk aan vitamine E, C en K, kalium, koper, mangaan en voedingsvezels. Een van de beste natuurlijke anthocyaanbronnen die er bestaan.

Lingonberry / vossenbes — Vaccinium vitis-idaea

De pittig-frisse rode bes die in Scandinavië bij vele maaltijden op tafel komt. Lingonberries zijn rijk aan voedingsvezels, vitamine E, kalium, ijzer, koper en mangaan, en opvallend hoog in tannines, wat de karakteristieke droge frisheid geeft. Lingonberries houden zich in de natuur uitzonderlijk goed, deels door hun eigen natuurlijke benzoëzuur. Lees ook wat lingonberries voor de gezondheid van vrouwen kunnen betekenen.

Duindoornbes — Hippophae rhamnoides

De buitenbeentje van het gezelschap. Fel oranje, uitgesproken zuur, en nutritioneel ongebruikelijk voor een bes: naast hoge gehalten vitaminen en mineralen levert de duindoornbes onverzadigde vetzuren, waaronder omega 3, 6, 9 en het zeldzame omega 7 (palmitoleïnezuur). Dat laatste komt in vrijwel geen ander fruit voor.

Wilde cranberry / veenbes — Vaccinium oxycoccos

De wilde cranberry groeit in hoogveen en is kleiner en krachtiger van smaak dan de gekweekte cranberry, met meetbaar hogere gehalten aan voedingsstoffen. Rijk aan vitamine C en aan proanthocyanidinen, de verbindingen waar de wilde cranberry zijn reputatie aan te danken heeft.

Cloudberry / kruipbraam — Rubus chamaemorus

De gouden bes van de arctische moerassen, en de meest gezochte van allemaal. Cloudberries laten zich niet commercieel telen en groeien alleen in venen en moerasgebieden van Lapland, wat ze zeldzaam en kostbaar maakt. Zeer rijk aan vitamine C, met kalium, zink, magnesium en bètacaroteen, en van alle wilde bessen bevatten ze de meeste voedingsvezels.

Crowberry / kraaiheidebes — Empetrum nigrum

Vrijwel onbekend buiten het noorden, omdat de plant koude nodig heeft. De crowberry groeit op open heide en toendra en is bijzonder rijk aan anthocyaanverbindingen. De smaak is mild waar de andere bessen uitgesproken zijn, en het diep paarse poeder is daardoor makkelijk te combineren.

Hoe wilde bessen geoogst worden

Wilde bessen worden met de hand geplukt in de Finse bossen en venen, onder het Finse jokamiehenoikeus, het zogenoemde recht van iedereen. Dat eeuwenoude gewoonterecht geeft iedereen toegang tot de natuur om bessen en paddenstoelen te oogsten, ook op grond die niet zijn eigendom is. Het is de reden dat wildpluk in Finland nog op schaal mogelijk is.

De oogst is kort. Bosbessen in juli en augustus, lingonberries van augustus tot in september, cloudberries in een venster van soms maar twee weken in juli. Wat in dat seizoen niet geplukt wordt, is voor dat jaar voorbij.

Hele bes of poeder?

Beide vormen beginnen bij dezelfde bes, laagtemperatuur gedroogd zodat de voedingsstoffen behouden blijven. Het verschil zit in het gebruik.

Hele gedroogde bessen houden hun structuur en zijn er voor het eten: als snack, door de thee, in een bakmix of over yoghurt, waarbij je elke bes afzonderlijk smaakt.

Poeder is de hele bes fijngemalen, inclusief pulp, zaad en schil, en daarmee sterk geconcentreerd. Eén eetlepel komt overeen met ruwweg een deciliter verse bessen, bij bosbes zelfs anderhalve. Dat maakt poeder de praktische keuze voor dagelijks gebruik: door een smoothie, yoghurt, havermout of shake, waar het volledig opneemt.

Zo gebruik je ze dagelijks

• Antioxidantmix in de smoothie. Een theelepel bosbessenpoeder met een theelepel rozenbottel: diep in kleur, en vitamine C en anthocyanen in één mix.
• Havermout met karakter. Lingonberry- of cranberrypoeder door warme havermout brengt de frisse zuurgraad die zoet ontbijt nodig heeft.
• Yoghurt of kwark. Duindoorn is uitgesproken zuur en komt juist in volle zuivel het best tot zijn recht.
• Decoreren. Crowberry is mild van smaak en intens van kleur, wat het geschikt maakt voor desserts en gebak.
• Als snack. Hele gedroogde bosbessen of lingonberries, zonder toevoegingen, uit het handje.

Bewaar de bessenpoeders koel en droog.

Waar je op let bij het kiezen

Drie dingen bepalen de kwaliteit van een bessenpoeder. Of het de hele bes is, inclusief schil en zaad, want daar zit een groot deel van de polyfenolen en vezels. Of er niets is toegevoegd, geen zoetstof, geen vulmiddel, geen maltodextrine. En of het laagtemperatuur gedroogd is in plaats van op hoge temperatuur, wat hittegevoelige vitaminen spaart.

Onze bessen komen uit de Finse natuur, worden met de hand geplukt, op lage temperatuur gedroogd en bevatten niets anders dan de bes zelf. Wil je eerst kennismaken, dan is het proefpakket met vier wilde bessenpoeders de makkelijkste manier om te ontdekken welke bij je past.